Korupsiyon vs. Korapsiyon

(Photo credit: Barangayrp.wordpress)

(Photo credit: Barangayrp.wordpress)

Sa pagbaybay ng mga hinihiram na salitang banyaga, isinaalang-alang ang dalawang di-nakasulat na pamantayang ito:

1. Kung ano ang madulas sa dila, at

2. Kung ano ang mainam sa pandinig.

Kayâ, sa Filipino, ang Ingles na conscience at ang Espanyol na consciencia ay hindi konsiyensiya kundi konsensiya. Itong huli ang mas madaling bigkasin at mas mainam pakinggan. Nakapipilipit ng dila at nakapagpapapaling ng ulo ang konsiyensiya. Dati, ipinagpipilitan ang konsiyensiya, subalit ang higit na tinanggap ng madla ay ang konsensiya.

Hindi tanggap: “Wala kang kakonse-konsiyensiya!”

Ang tanggap: “Wala kang kakonse-konsensiya!”

Naririto ang ilan pang halimbawa ng baybay ng mga hiram na salitang banyaga na siyang higit na niyakap ng publiko:

aplaya sa halip na playa.

hiyas sa halip na oyas (joyas).

kasilyas sa halip na kasiyas (casillas).

labi sa halip na labiya (labia).

pader sa halip na pared.

sundalo sa halip na suldado (soldado).

Maging ang ilan sa mga salitang katutubo na ginagawang pabalbal ay sumusunod din sa nabanggit na dalawang pamantayan. Narito ang ilang halimbawa:

Noong dekada 1960, nauso ang pagbaligtad ng mga salita. Ang bahay ay ginawang hayba; subalit sa kalaunan, ito ay naging haybol, dahil mas bumabaon iyon sa dila at sa pandinig.

Ganoon din ang kotse. Sa una, sekot ito. Datapuwa, higit na nanaig ang tsekot sa kalaunan.

Nangyari rin ito sa hiya. Sa una, yahi lang muna ito. Ngunit higit na hiningi ng dila at tainga na ito ay maging dyahi.

Sa ngayon, ipinagpipilitan ang korupsiyon bilang ang wastong baybay ng hiram na salitang banyagang ito. Hiniram ito mula sa Espanyol na corrupción, hindi mula sa Ingles na corruption. Para sa marami, hindi yata ito madulas sa dila at mainam sa tainga. Mas maluwag bigkasin at mas mataginting ang korapsiyon.

Alin kayâ sa dalawa ang higit na mananaig at tatanggapin ng publiko sa kalaunan?