Autism:12 Bagay na dapat maintindihan tungkol dito

imagesPaikot-ikot. Paulit-ulit na salita at mga tanong. Nakatingin sa malayo. Pauga-uga ng katawan habang nakaupo. Kakaibang reaksyon o kawalang ng emosyon . Hindi makatingin sa mata kundi sa bibig ng taong nagsasalita. Naglalakad ng patingkayad. Sinasaktan ang sarili. Hindi maipahayag sa tamang salita ang tunay na nararamdaman.

Autistic Spectrum Disorder (ASD)  o Autism. Tinatawag na isang medical mystery ng mga dalubhasa dahil sa kawalan ng eksaktong kasagutan tungkol sa sakit na ito.  Mga batang may kakaibang mundo.  Ang autism ay isang uri ng  neurological disorder kung saan ang isang batang meron nito ay naapektuhan ang normal na development ng kanyang utak na nagkakaroon ng problema sa lahat ng aspeto ng kanilang pamumuhay at pakikisama sa pamilya, kaibigan, sa bahay , eskuwelahan o maging sa komunidad na kanilang ginagalawan.                                         

Kadalasang naapektuhan ang mga batang lalaki, nakikita ang mga sintomas ng sakit na ito sa unang taon ng pagkapanganak ng isang bata :

–  hindi tumitingin sa ina o kaharap kapag tinatawag ang kanyang pangalan o kinakausap at hindi agad nakakapagsalita

– kawalan ng reaksyon kung ang isang ina ay may sinasabi o ikinukwento

–  hindi nakakasunod sa mga ipinagawa sa kanya tulad ng pagturo sa isang larawan o pagkuha ng isang bagay at paggaya ng isang salita

Kapag umabot ang bata sa edad na 2-3 taong gulang nagsisimulang makitaan ng tinatawag na  regression o pagurong ng mga normal ng gawain ng isang bata na ayon sa  kanyang edad. Kung ang isang normal na batang may edad na 2 hanggang 3 taon ay madaling matutong humawak ng mga laruan o umakyat ng hagdan, nagaaral  kumain at maglakad – ang mga batang autistic ay hindi agad natututo nito dahil nga ang pag-develop  ng kanilang utak ay mabagal. Hal. ang batang 3 yrs ay maaring magkaroon ng mental age lamang ng 8 months old na baby.  Sa maagang sintomas ng sakit ay dapat komunsulta na sa mga eksperto sa ganitong kalagayan upang nagkakaroon ito agad ng early intervention o maagap na paggamot.

Ayon sa napagaralan  ko sa kursong ng caregiving ,  ilan sa mga posibleng dahilan na nakita ng mga eksperto  na maaring makaapekto sa utak ng bata ay :  kumplikadong pagbubuntis, mga inang me edad na 35 pataas , mga gamot na iniinom ng ina , pagdurugo, genetic, viral infections at iba’t ibang environmental reasons. At dahil sa tumataas na bilang ng mga batang ipinapanganak na ganito lalong dumadami ang mga ginagawang research at studies tungkol dito, pero nananatili pa rin itong isang malaking misteryo.

Ano-ano nga ba ang sintomas ng sakit na ito?

1. Lack Of Language Ability– Hindi nila kayang magkaroon ng normal na komunikasyon sa ibang tao o maipadama ang kanilang tunay na nararamdaman tulad ng isang pagkaraniwang bata lalo na sa unang labindalawang buwan. Hindi man nila kayang sabihin minsan ang totoong saya, lungkot , galit o mga bagay na gusto nilang ibahagi sa mga taong nakapaligid sa kanila pero meron silang lubos na kagustuhan na mula sa puso para maipadama ito. Kung sila ay masaya, maaring silang magbigay na  isang matamis na ngiti o itungo ang kanilang ulo na parang nahihiya. Minsan sila ay pumapalakpak ng kamay, o humahagikhik ng mahina.

Kailangan mo lang na i-acknowledge na masaya ka ring nakikita silang masaya, o sabihan sila ng mga encouraging  words tulad ng good boy, good job, awesome, that’s nice, very good .  O tanungin sila kung ano ang mga bagay na nakapagpasaya sa kanila upang malaman nilang tanggap mo sila at hindi tumitingin sa kanilang kahinaan.Mas mainam kung merong mga bagay, pagkain, laro, tv shows na kanilang paborito. Dahil mas interesado silang pagusapan ito. Makikita mo ang kasiyahan sa kanilang mukha kung mas nagkakaintindihan kayo.

2. Stimming or Repetitive Behavior. Ang rocking motion kapag nakaupo, pacing, spinning kung nakatayo at hand flapping ay ilan lang sa mga bagay na kanilang ginagawa ng paulit-ulit o ang tinatawag na  stimming o self stimulation. Ito ang kanilang paraan ng pagrerelaks o para maging kumportable kapag masyadong mataas ang stimuli sa kanilang kapaligiran at kailangan nilang ma-relieve ang stress at anxiety na nararamdaman. Isa pang uri ng repetitive behavior ay ang pagsasalita ng isang bagay o pagtanong ng paulit-ulit. Tinatawag itong echolalia.

Kapag nakikita silang ganito maari silang sabihan  o ipakita ang hand gesture na stop o sabihan na tama na  upang siya ay tumigil . Pwedeng i-divert ang kanyang atensyon na gumawa ng ibang bagay tulad ng pagdo-drawing, video games o paglalaro sa bakuran.  Sagutin ng isa o dalawang beses ang tanong ng bata upang maiwasan ang paulit ulit na pagtatanong. Kung sakaling naging makulit at paulit-ulit pa rin, mas mabuting i-ignore na lang sila o sabihing nasagot mo na siya. Ipaulit sa kanya  ang sinabi mo upang malaman kung naintindihan ka niya o hindi.

3. . Temper Tantrums – Iba man ang paraan ng pag-express na kanilang nararamdaman pero marunong din silang umiyak,  masaktan at mainis. Ang mga batang may ASD ay maikli ang pasensiya at madali silang maistress at magpakita ng  temper tantrums lalo na kung may mga pagbabagong nangyayari sa kanilang daily routine. Mas kumportable sila sa ganoong paraan. Nagkakaroon sila ng stress at anxiety kung may babaguhin dito. Hal. Sinabi mong pwede siyang manood ng tv pagkatapos ng hapunan pero nakalimutan mo ito at sinabing mag video games na lang. At kapag ayaw nila gawin ang isang bagay doon nagsisimula ang kanilang pagkainis. At ipinakita nila ito sa pamamagitan ng pagsigaw, pagtalon-talon, paglulupasay, pag-iyak at minsan sinabayan pa ng stimming behaviors. 

Kapag ganito ang sitwasyon, mas mabuting iplano ng maaga ang mga gagawin sa araw-araw, ipaliwanag ng maaga sa bata, at kapag me sinabi ka dapat mo yung tuparin. Maari ring tanungin siya at isulat ang mga bagay na gusto niyang gawin o iskedyul sa araw na iyon. Kung sakaling nag-stim siya at  nakinig naman at hindi na umiyak , bibigyan mo siya ng reinforcement tulad ng isang chocolate o
maliit na laruan na gusto niya. Ito ay upang matuto siyang ma-appreciate na kapag siya ay nag-behave magkakaroon din siya ng reward. At kung magpatuloy ang kanilang temper tantrums  pwede silang ilagay sa  time out  o pagupo sa isang tabi ng 3-5 minuto  .Sa mga taong hindi sila kilala , mas lalo silang nahihirapan makipag-usap. Wala silang sapat na kaalaman kung paano mag-isip at makipagusap , at  kung ano ang tamang reaksyon. Kailangan nila ang suporta at pang-unawa ng mga tao sa bahay, eskuwela at buong komunidad upang mas lalong maintindihan ang kanilang kalagayan at para mas mabigyan sila ng tamang approach .

4. Sight/Sound/Smell/Touch/Taste Sensitivity – Ang mga batang may ASD ay madaling mabalisa  sa mga bagay na di nila maintindihan at wala silang kakayahan para maipaliwanag ang kanilang nararamdaman.

– sensitibo ang kanilang tainga sa sigaw o malakas na pagtunog dahil hindi niya ito inaasahan. Maging ang mga pangkaraniwang tunog na di natin napapansin ay kanilang naririnig. Makikita mo silang laging nagtatakip ng tenga o sumasama ang kanilang pakiramdam. Iwasan ang sigawan sa loob ng bahay, ilayo siya sa ingay o kung di maiiwasan ipaliwanag sa bata kung bakit nagkakaroon ng malakas ng tunog.

– sensitibo din  sa sobrang liwanag ng ilaw o sa biglang pagbukas nito.  Minsan natutuwa sila tumingin sa mga carpet pattern at design dahil sa iba’t ibang kulay nito,  mga hugis ng sahig at larawan, guhit sa kalsada o tumingin ng matagal sa salamin at galaw ng puno. May kakaibang kahulugan o interpretasyon ang kanilang mga mata na di natin alam o nakikita.

-may mga pagkain din silang iniiwasang kainin dahil hindi angkop sa kanilang panlasa tulad ng masabaw o malambot na pagkain. Bigyan na lang sila ng mga pagkaing gusto nilang kainin pero safe naman at hindi magdudulot ng allergies o pagsusuka. O kaya magluto ng mga alternatibong mga pagkain na tulad ng kanilang paborito, o palitan ang sangkap ng organic or gluten-casein free.

-ayaw din nila nang sila ay hinahawakan. Ayon sa isang nanay ang pakiramdam daw ng anak niya ay para siyang tinutusok ng milyon milyong karayon ang kanilang balat. Mas mabuting sabihan muna silang hahawakan mo ang ka kanilang kamay o sila ang hahawak sa iyo upang maprotektahan sila.Sa ganitong paraan naiiwasan ang kanilang pagkabalisa at mga aksidente lalo na kung kayo ay nasa labas ng bahay.

5. Self-Injurious Behavior – Sinasaktan nila ang kanilang mga sarili kapag sila ay nai-stress o sinusumpong. Kinakagat nila ang kanilang sarili, iniuuntog ang ulo sa kung saan, paghampas ng kamay sa mukha, sobrang pagkakamot sa balat na sanhi ng pagsusugat o pagdudugo. Mabilis ang pagkainis lalo na kapag hindi sila maintindihan o hindi ka niya maintindihan, kapag hindi nila masabi o makuha ang gusto nila.

Kapag nasa sa sitwasyong ganito maari silang sabihan na tumigil, awatin o hawakan ang kanilang mga kamay para tumigil. Ilayo o kunin ang mga matutulis na bagay nilang hawak upang maiwasan ang aksidente. Kausapin sila ng mahinahon upang masabi nila sa ibang paraan ang dahilan ng kanilang pananakit ng sarili. Kung malaki na sila at may sapat na kaalaman maaring ipaliwanag ang masamang epekto nito sa kanyang kalusugan.

6. Perceptual Inconsistency/ Social Inadequacy- Maaring dito nagsimula ang salitang merong sariling mundo dahil sa naiiba nilang kapasidad na maintindihan ang mga nangyayari sa paligid o hindi sila nagkakaroon ng tamang interaksyon sa mga tao. Hindi nila naiintindihan ang empathy o makadama ng pangunawa kapag ang isang tao ay nasaktan o umiiyak.  Nakatingin lang sa malayo o kaya paikot-ikot na nakatingala ang ulo. Ang mga ganitong problema ang lalong nagpapagulo ng kanilang isip na nagiging resulta ng kanilang stimming behavior at temper tantrums. 

Dapat na kausapin silang madalas at isali sa mga paguusap, tanungin kung ano ang kanyang naiisip, nararamdaman o gustong sabihin .Kahit na kadalasan ay kakaiba ang kanilang mga sagot at sinasabi ay patuloy pa rin siyang kauspin o sagutin ang mga tanong lalo na sa mga bagay na importante sa kanya. Mahirap para sa kanila ang komunikasyon , hindi man tayo mga therapist o doktor pero maari natin silang turuan kahit ng mga simpleng salita tulad ng thank you, excuse me, sorry at mga basic conversation na maaring gamitin sa araw-araw. Ang mahalaga maipadama natin na gusto natin silang matuto upang mas madali silang maintindihan.

7. Short Attention Span – madali silang mabugnot o magsawa sa kanilang ginagawa. Kaya ang kanilang araw-araw na buhay ay walang nasasayang na oras dahil pinupuno nila ito ng  mga daily life activities sa loob man o sa labas ng bahay. Bukod sa pag-aaral, sila ay mayroong  play therapy sessions tulad ng paglalaro ng puzzles, building blocks at lego, picture card games, educational video games, light sports activities upang mahasa ang kanilang motor skills at cognitive abilities. 

Mas mainam na samahan sila sa kanilang paglalaro upang mas maintindihan ang dapat nilang gawin at maipaliwanag ang tamang paraan ng paglalaro nito at maiwasan ang anxiety.

8.Unusual Fears and Anxieties – may mga bagay silang kinakatakutan na hindi natin basta maiintindihan tulad ng pag-akyat sa mga lugar na maraming salamin kagaya ng mall o paggamit ng pool slides o pagsakay sa rides sa amusement parks na karaniwang gusto ng mga bata. Hindi ang batang may autism.  Maari silang  umiyak, sumigaw o tumakbo dahil sa pakiramdam na parang mahuhulog o nalulula lalo na kung mangyayari ito sa una at pangalawang pagkakataon.

Kailangan lang nilang masanay sa mga bagay na takot silang gawin upang mawala ang mga pakiramdam na ganito. Mas magiging madali para sa kanila ang matuto kung laging gagawin ang mga bagay na kinakatakutan nila basta isipin lang din ang safety at security ng bata.

9. Habit Of Orderliness – Sila ay may ugaling ibalik ang kanilang mga gamit o anumang bagay sa eksaktong paraan kung paano nila ito nakuha o nakita. Maging damit man, sapatos, laruan, mga libro at kung ano-ano pa. Alam nila kung may ginalaw ka sa gamit nila at kanilang ibabalik yun sa dating ayos o hahanapin nila yun kung sakaling di nila makita. Maging ang mga lumang laruan noong sila’y baby pa ay sentimental value sa kanilang buhay. Minsan ginagawa din nila itong comfort buddies.

Mas mabuting ibalik ang kanilang mga gamit sa dating lugar kung saan sila mas masaya at kumportable. Kung magkakaroon ng dahilang upang baguhin ito dapat ay magkaroon muna nang mahabang paliwanagan o setting the expectations upang maiwasan ang pagkabigla. Minsan may mga pagbabago din na nangyayari na di maiwasan at ito ang kanilang dapat matutunan, Kapag nasanay na sila sa mga bagay na di nila madalas makita, nakaka-move on na rin sila.

10. Autism Is A Wide Spectrum – Iba-iba ang level ng progress at development ng kanilang mga utak  kaya naman mga behavioral therapists ay may iba’t ibang paraan din ng pagtuturo.  Merong high functioning autistic o yung mga batang  madaling natututo ng independence sa kanilang daily life activities at nakakapag-aral sa isang normal na eskuwelahan at nakakausap ng maayos kahit na minsan ay hindi masyadong matatas sa kanilang pakikipagusap. Samantalang ang batang low functioning autistic naman ay kadalasang mahirap turuan ng mga daily skills tulad ng pagkain, pagsipilyo, pagdumi at paglalaro dahil ang kanyang mental age at chronological age ay hindi magkatugma. Lahat ng bagay ay kailangang bigyan ng tulong dahil hindi sila makapagisa.  Binabase ang therapy hindi sa tunay na edad kundi ayon sa kakayahan ng isang bata at kanyang kaisipan.

11.GFCF Diet – Ang mga batang ito ay kadalasang binibigyan ng GFCF diet o yung gluten free/ casein free diet. Ang gluten ay isang uri ng protina na nakikita sa mga grain products  tulad ng cereals, oats, wheat, pastas at cookies. Ang casein ay isang protina na matatagpuan sa mga dairy products tulad ng butter, cheese, yogurt. Ito ay upang maiwasan ang mga sakit na dala ng autism tulad ng food allergies, rashes, diarrhea, vomitting atbp. Maraming pang ibang klase ng pagkain na merong gluten at casein kaya naman nauso naman ngayon ang mga organic foods na  bukod sa walang pesticides na ginamit ay kadalasang gluten, casein,  soya at nut free na rin. Bukod sa mga suplementong gamot, malaking tulong ang mga pagkaing ito na mapabuti ang kanilang kalusugan. Pero hindi rin minsan pareho ang pananaw ng mga eksperto at magulang dito.

12. Autistic Savant –   Ang batang ASD na nagtataglay ng kakaibang talento sa musika, math, science at isports kung saan sila ay nagiging eksperto dito ay tinatawag na autistic savant. Ang pelikula  na Rain Man na pinagbidahan ni Tom Cruise ay hango sa totoong buhay ni Kim Peek, isang autistic savant na may matalas na memorya kung saan saulado niya ang lahat  ng laman ng libro sa unang pagbasa pa lang nito. Ayon sa kanyang biography, pagkatapos daw niyang basahin ang isang libro ito ay kanyang itatago ng pabaliktad upang malaman niya na ito ay natapos na niya. Wala na kasing dahilan para basahin ulit ang libro dahil na-memorize na niya ito. Kabisado rin niya ang lahat ng numero sa telephone directory, zip codes , history at ang lahat ng presidente sa U.S at maging ang mga tanyag na liders ng mundo. Isa lang siya sa mga nakilala at nagtagumpay na autistic savant. Ibinahagi niya ang kanyang buhay at karanasan sa pagbibigay ng maraming talumpati tungkol sa Autism Awareness.

  ”  Autism is not a choice, acceptance is. ” – Anonymous

Bago pa man magamot o maturuan ang isang bata, ang mga magulang ay dapat din magkaroon ng sapat na kaalaman tungkol sa sakit na ito.  Ang pagtanggap sa kalagayan ng anak ay isa sa importanteng bagay na dapat nilang harapin.  Hindi sila kailangang i-deny, o iiwas sa pakikisalamuha sa tao o itago sa isang institusyon dahil darating ang araw na kailangan nilang din nilang mabuhay mag-isa. Higit pa sa tulong ng mga gamot at doktor, maraming ding mga kaso na nagkaroon ng magandang resulta at gumaling dahil sa determination, suporta at pagmamahal ng magulang.

It’s A Wonderful World

Ang ASD at iba pang uri ng mental retardation ay panghabang buhay na sitwasyon na dadalhin ng mga magulang at pamilya. Pero sa kabila ng karamdamang ito sila ay maari pa ring silang mamuhay ng parang normal. Mga batang lumalaki na hindi magiging pabigat sa lipunan. Kakaiba man ang kanilang mundong ginagalawan at iba man ang paraaan ng pagpapakita ng kanilang emosyon at reaksyon , meron pa rin silang kapasidad na magmahal, umiyak at masaktan. Hindi natin sila dapat kutyain, tuksuhin, ikahiya o kamuhian.Hindi sila tatawaging special needs children kung wala silang mahalagang misyon na ginagampanan sa mundong ito.

Mga Tanong Sa Banga:

Kung sakaling magkakaroon kayo ng isang anak na autistic , ano ang magiging saloobin o pananaw ninyo dito bilang magulang?Itataguyod at tatanggapin nyo ba siya? Mawawalan ba kayo ng pag-asa? O magkakaroon din kayo ng panibagong pananaw at pang-unawa tungkol sa sakit na ito?

 

 

Source: VGB Live In Caregiver Program

 

 

 

 

 

 

 

 

About miradelle14

She;s a midlife woman who works somewhere in the Gulf and on the path of discovering her life's calling. She aims to share the lessons of life and to inspire others through art and creative writing. She enjoys the day in silence with nature, zen writing, a hot cup of coffee and a book in hand. Get up close and personal thru her personal blog: https://pinayinrosecoloredglasses.wordpress.com/ Please visit and like this page: https://www.facebook.com/theblogjourney/
Do NOT follow this link or you will be banned from the site!